n贸vember 2010 - f忙rslur


Hugmyndir um kj鰎kerfi

蒰 hef undanfari veri a sp kosningar og s閞staklega hina t鎘nilegu hli 㧐irra, .e. sj醠fa atkv骛agrei餾luna og 鷕vinnslu hennar. Kveikjan a 㧐ssum vangaveltum er a sj醠fs鰃饀 yfirvofandi kosningar til stj髍nlaga㱮ngs.

琉ur en lengra er haldi er r閠t a setja ni饀r nokkrar grunnforsendur fyrir 㧐ssum vangaveltum m韓um. Sumar m kalla hugsj髇arlegs e餷is, a餽ar sn鷄st um hreina prakt韐 og mannlegt e餷i. 捩r eru, 醤 nokkurrar forgangsr鲳unar:

  • Kosningar eiga a vera rafr鎛ar, en framkv鎚d 㧐irra rf einnig a ganga upp papp韗skj鰎i.
  • Kosningar eiga a byggja pers髇um framar listum.
  • 謑l atkv骛i eiga a vega jafnt.
  • E餷ilegt er a til ver餴 einhvers konar kosningabandal鰃/listar og vi h鎓i a kosningakerfi dragi keim af .
  • E餷ilegt er a b鷖eta hafi a einhverju leyti 醜rif val kj髎enda landskosningum, en kerfi m ekki mismuna eftir b鷖etu frambj箴enda e餫 kj髎enda.

Byggt 㧐ssum forsendum er a m髏ast kollinum m閞 l齭ing fyrirkomulagi kosninga til t.d. n鎠tu al㱮ngiskosninga. En fyrst 㧐tta:

觡ostir vi kosningafyrirkomulag stj髍nlaga㱮ngs

J髇as Kristj醤sson, einn frambj箴endanna, skrifar:

St鎟餱r骛ingar hafa komi  svo fyrir, a kosi er stj髍nlaga㱮ng me  a skrifa hundra t鰈ustafi bla. Hundra t鰈ustafi. Hundra. Au饁ita mega rugl.[...] En aldrei aftur skulum vi hleypa f醰韘um st鎟餱r骛ingum a skipulagi kosninga.

(蒰 s ekki a h鎔t s a v韘a staka f鎟slu hj J髇asi)

N veit 間 ekki hvort J髇as er me hugmynd a betra kerfi, en au饁ita er tvennt sem veldur 㧐ssu talnafl箴i; fj鰈di frambj箴enda og  a kosi er papp韗. Me 523 frambj箴endur hef餴 l韐lega veri h鎔t a komast af me 䌷iggja stafa au餶enni, en 間 veit ekki hvort 鰈lu munar 㧐gar kj鰎klefann er komi hvort skrifa rf upp 100 t鰈ustafi e餫 75.

辝gar frambj箴endur eru ekki dregnir dilka eftir kj鰎d鎚um og listab髃st鰂um rf einhvers konar au餶enni og  a byggja 4 t鰈ust鰂um er forsendan sem lagt var upp me. Allir sem sko餫 yfirliti yfir frambj箴endur sem kollegar m韓ir hj Hugsmi餵unni settu upp (og 間 kom a vi餸髏sr狃gjafahlutverki) hlj髏a a hugsa hversu gr醫legt  er a ekki skuli vera h鎔t a skila atkv骛um rafr鎛t.

Fyrst til eru n鎔ilega traustar og 鰎uggar veflausnir til a vi getum skila skattframt鰈um 醤 vandam醠a hlj髏um vi a geta kosi vefl鎔t l韐a. 辝ir sem vilja geta svo skila papp韗, eins og me skattframtali. (En n er 間 kominn fram 鷕 sj醠fum m閞, aftur a g鰈lum n鷙erandi fyrirkomulags).

Annar galli, ef svo m a or餴 komast, er fj鰈di frambj箴endanna. Allir nota 㧐ir falleg or l齭ingum s韓um og satt best a segja er erfitt a velja 25 fulltr鷄 eftir neinu 鲳ru heldur en "ford髆um". 蒰 kem til me a velja minn kj鰎se餴l f髄k sem 間 hef haft einhver kynni af, pers髇ulega e餫 骲eint, og 間 hef tr a standi sig. 蒰 hef ekki reynslu af  hvernig neinn 㧐irra stendur sig  a semja stj髍narskr og  er varla h鎔t a kalla 㧐tta mat mitt anna en ford髆a (en j醟v骛ri merkingu ).

農i餵i gallin er m韓um huga a atkv骛um skuli forgangsra餫 hverjum kj鰎se餷i. N ⺻kist 間 vera um e餫 yfir me餫lgreind, me nokkra st鎟餱r骛ik鷕sa sakaskr醤ni og hef lesi 鷗sk齬ingar 㧐ssu kosningakerfi, en 間 er samt raun litlu n鎟 um  hverju munar  a setja tiltekinn frambj箴anda 5. 15. e餫 25. s鎡i. 辝tta er m髏s鰃n vi forsenduna sem 間 gef m閞 ofar, a 鰈l atkv骛i eigi a vega jafnt -  gildir  b骛i milli manna og innbyr餴s kj鰎se餷inum.

蒰 skil a menn vilji (s閞staklega tilviki stj髍nlaga㱮ngs) vera me reikningsk鷑stir til a jafna hlutfall milli kynja og landshluta. 蒰 er hins vegar alfari m髏i  a gera  sama t.d. al㱮ngiskosningum.

Hi fyrirheitna land

Og  a m韓um huglei餴ngum. 轪 er r閠t a taka  fram a 間 hef ekkert st鷇era kosningakerfi annarra landa, nnig a m鰃ulega er 間 a finna upp hj髄i e餫 yfirsj醩t eitthva mikilv鎔t.

Forsendur hugmyndarinnar:

  • Atkv骛i eru greidd pers髇um.
  • Frambj箴endur ra餫 s閞 frambo餾lista.
  • Landinu er skipt landshluta og frambo m bj箴a fram lista hverjum 㧐irra, e餫 fyrir landi allt.
  • Til ginda m kj髎andi grei餫 醟ve餹um frambo餾lista allt sitt atkv骛i, kj髎i hann svo.
  • 趓vinnsla atkv骛a er alveg 骽狃 b鷖etu kj髎anda.
  • 謑l greidd atkv骛i vega jafnt og frambo餾listar tryggja a sem f鎠t atkv骛i falli dau (helst engin).

T鰇um d鎚i; landinu er skipt 7 landshluta, "bandal鰃in" X og Y bj箴a fram lista 鰈lum 7, bandalagi Z einungis Nor饀rlandi og Austurlandi. bur bara fram einn heildarlista fyrir allt landi.

Kj髎a um 63 㱮ngs鎡i og hver kj髎andi m grei餫 20 frambj箴endum atkv骛i. Hver frambo餾listi teflir fram 25 frambj箴andum, og h鎓ilegu magni me餸鎙enda me hverjum lista. X og Y eru  me 7x25 frambj箴endur hvort og me 25. Hvert frambo er algerlega frj醠st a  hvernig ra餫 er listana. (轪 er ekkert heilagt vi 㧐ssar t鰈ur, r eru bara til a gefa einhverja hugmynd).

Sem kj髎andi hef 間 䌷j valkosti;

  1. 蒰 get vali allt a 20 frambj箴endur alveg 骽狃  hva餫 lista 㧐ir eru.
  2. 蒰 get kosi 醟ve餴 "bandalag" (flokk) landsv韘u, t.d. X.
  3. 蒰 get kosi 醟ve餴 landshlutaframbo, t.d. Y Nor饀rlandi.

Me  a kj髎a 醟ve餴 landshlutaframbo er 間 raun a velja 20 efstu frambj箴endur 㧐ss tiltekna lista, me  a kj髎a bandalag landsv韘u 20 efstu af 鰈lum listum. d鎚inu h閞 fyrir ofan er 間  a kj髎a 2 efstu frambj箴endur X hverjum landshluta, og 6 af 㧐im sem eru 3. s鎡i sinna lista (hver 㧐irra f鎟 ekkert atkv骛i m r狃ast af handah骹i fyrstu talningu).

Byggt greiddum atkv骛um ra餫st allir frambj箴endur einfalda r鲳 og 63 efstu eru lei inn 㱮ng. S眇an er farin 鰊nur yfirfer til a afgrei餫 "dau" og "umfram" atkv骛i:

Ef 間 k齭 frambj箴anda sem ekki kemst inn flyst  "dau餫" atkv骛i mitt til 㧐ss frambj箴anda sama bandalagi sem er n鎠tur  a komast inn. 轪nnig umra餫st 63 manna r鲳in aftur. Loks eru "umframatkv骛i" flutt yfir  㱮ngmenn sem ekki hafa komist inn. Ef  rf 10.000 atv骛i til a komast inn og frambj箴andinn J髇a J髇s f鎟 12.500 atkv骛i er 2.500 㧐irra flutt yfir nn hennar bandalagi sem er n鎠tur  a komast inn.

轪 er svo st鎟餱r骛inga a 醟ve餫 hversu oft 㧐tta ferli a 韙ra, en ni饀rsta餫n ver饀r s a allir 㱮ngmenn ver餫 me jafnm鰎g atkv骛i a baki s閞. 1/63 greiddra atkv骛a liggur  a baki hverjum 㱮ngmanni.

辝ssi tilf鎟sla geiddum atkv骛um er l韐  sem gera til stj髍nlaga㱮ngs, en eitt st髍t fr醰ik er t.d. a h閞 v鎟i atkv骛um ekki forgangsra餫 innbyr餴s. 轪 fl鎘ir 鰎ugglega eitthva (t.d. ef "dautt" atkv骛i lifnar aftur vi), en  m allt leysa.

Kostir og gallar

Byrjum 韍aldssemi kerfisins. 辝ir kj髎endur sem vilja bara kj髎a sinn flokk (eins og 㧐ir hafa alltaf gert) gera  醘ram. 辝ir f hins vegar frelsi til a velja hvort 㧐ir leggja 醜erslu flokkinn "s韓um" landshluta e餫 landsv韘u.

Flokkar og kosningabandal鰃 ⺷rfa 醘ram a ra餫 lista, me uppstillingum e餫 pr骹kj鰎um eftir  sem 㧐ir kj髎a sj醠fir. Kj髎endur r狃a hvort 㧐ir taka mark 㧐ssari uppstillingu, en h鷑 hefur alltaf 骲ein 醜rif - 㧐ir sem eru ofar listum eru l韐legri til a komast inn.

Ekki er bo餴 upp 鷗strikanir, en me  a velja ekki 醟ve餴nn frambj箴anda n醩t fram samb鎟ileg 醜rif (og allar sl韐ar "ey饀r" telja strax).

Frambo餴n stilla upp listum eftir landshlutum sem v韘bendingu til kj髎enda, b鷖eta hefur hins vegar engin 醜rif 鷕vinnslu. Ef Sunnlendingur k齭 heild lista af Austurlandi, eru "髒irk" atkv骛i hans ekkert l韐legri til a gagnast frambj箴endum Su饀rlandi en 鲳rum vi餶omandi bandalagi.

辝tta fyrirkomulag mun  ekki r狃a ni饀rl鰃um flokkakerfisins, enda 鎡ti reynslan af stj髍nlaga㱮nginu a s齨a okkur a  er gr眇arlega t韒afrekt a 鎡la a vega og meta alla frambj箴andur af "eigin ver餷eikum eing鰊gu". Me bandal鰃um er 齮t undir  a frambj箴endur fylki s閞 saman um 醟ve餴n m醠, en  er engin "refsing" f髄gin  a bj箴a bara fram einum landshluta. N醝 bandalagi 1/63 atkv骛a f鎟  mann inn.

Einu atkv骛in sem virkilega falla ni饀r dau eru  atkv骛i greidd frambj箴endum bandal鰃um sem ekki koma neinum manni inn.

蒰 hef lengi veri fylgjandi  a gera au饀m atkv骛um h鎟ra undir h鰂餴, en ver a vi饀rkenna a 間 hef ekki s轲 neinn g箴an fl鰐 sl韐u svona atkv骛agrei餾lu. 轪 v鎟i helst me  a alveg au饀r se餴ll teldist grei餫 s齨darframbo餴 鰈l 20 atkv骛in.

Framkv鎚d

Kosningar f鎟u fram netinu og hef餬undnum kj鰎st鲳um. Kosning st骛i yfir nokkra daga, nnig a h鎔t v鎟i a breg餫st vi t鎘nilegum vandam醠um sem upp kunna a koma.

辝ir sem  vilja geta m鎡t kj鰎sta og fylla  鷗 kj鰎se餴l, eitthva svipa 㧐im sem nota饀r ver饀r til stj髍nlaga㱮ngsins. Me  a meirihluti kj髎enda lj鷎i m醠um netinu v鎟i h鎔t a auka 㳠髇ustu kj鰎sta. T.d. nnig a bo餴 ver餴 upp a skanna inn kj鰎se餴linn sta餹um og nnig sj strax hvort eitthva er athugavert e餫 髎k齬t. .e. sams konar yfirlestur og sj醠fsagt er a bj箴a vefnum.

Hver notandi hef餴 au餶enni, t.d. sem t鎘i mi af bandalagi og landshluta, og s鰉ulei餴s 鎡ti hvert frambo sitt au餶enni. Kj髎andi getur  anna hvort merkt vi eitt frambo (anna hvort innan landshluta e餫 landsv韘u), e餫 vali s韓a 20 frambj箴endur. L韐t og kosningunum til stj髍nlaga㱮ngs, ef kj髎andi velur f鎟ri en 20 er atkv骛i hans a r齬ast sem  nemur.

Au饁ita m segja a netkosning og kosning yfir nokkra daga "ey餴leggi" stemmninguna sem fylgir  a m鎡a kj鰎sta einn laugardag og fylgjast svo me kosningasj髇varpi r sem menn teygja lopann fram n髏t milli 㧐ss sem t鰈ur detta inn. En svolei餴s 韍aldssemi er hins vegar ekki gild r鰇 umr骛unni. M閞 vitanlega er  enginn sem saknar 㧐irrar r髆ant韐ur sem fylgdi  㧐gar karlar einir h鰂饀 kosningar閠t?

Hva segja hlustendur? Or餴 er laust.